çelebi_blş
KOFTECI-Dikey
MONmedia
SALGAMettavuk
Mehmetali paşa adayı iilanı
AVB_Ofis
ZAFERemlak
iyi parti-chp
Süleyman PEKİN
Süleyman PEKİN

CUMHURİYET DÖNEMİNİN İKTİSADÎ ARAYIŞLAR TARİHİ–IV

Diğer yandan da Tanzimat sonrasında imparatorlukta tarım mülkleri edinme yarışına girenlerin başında Hanedan, gayrimüslimler, yabancı bankerler ve İngiliz girişimciler gelmektedir.

13 Mart 2019 Saat: 22:39

CUMHURİYET DÖNEMİNİN  İKTİSADÎ  ARAYIŞLAR  TARİHİ–IV

 

III.Selim gibi bazı padişahların Saray çevresindeki varlıklı Müslümanları gemi yaptırıp dış ticarete teşvik etmesine karşı 19 ve 20. yüzyıllarda Osmanlı İmparatorluğu’nun Avrupa kapitalizminin bir yarı-sömürgesi olduğunu beyan eden Yahya Tezel, 17.yy’dan beri Osmanlı-Avrupa ticaretine hâkim olan İngilizlerin 18.yy’daki 250 bin sterlinlik ihracatını 1830’larda 3 milyon 750 bin sterline çıkarmasını ve yine aynı tarihlerde Mısır’da bağımsız ve etkili bir devlet gücü kuran Mehmet Ali Paşa’nın başlattığı sanayileşme hamlesi için 12 milyon sterlinlik bir yatırım yaptığını detaylandırmaktadır.

Fabrikalarındaki işçi sayısı 30 binli rakamlara ulaşan Mısır Valiliği’nin yaptıklarını erken Devletçilik uygulamaları olarak kabul eden Yazar, merkezî Hükümete karşı ayaklanarak İstanbul’a yürüyen Mehmet Ali Paşa’nın durdurulması için 1838’de İngilizlerle imzalanan Baltalimanı Ticaret Sözleşmesi’yle Osmanlı İmparatorluğu’nun kapitalist dünya piyasası ile bütünleşmede yeni bir dönem başlattığını ve diğer Avrupa ülkeleri ile benzer sözleşmeler imzalanmasıyla Avrupa’daki sanayi birikimi için açık Pazar haline geldiğini savunmaktadır.

Aynı ayrıcalıklı ticarî sözleşmeyi Donanmasının gözdağı vermesi suretiyle Mısır’la da imzalayan İngiltere’nin hem Mehmet Ali Paşa’nın ilgi çekici sanayileşme denemesini sona erdirdiğini hem de Osmanlı topraklarında Osmanlı uyruklarına göre kendisine sayısız üstünlükler sağlayan ikili bir yapıyı oluşturduğunu tespit eden Tezel, 20.yy başlarında 70 milyon sterline yükselen ticaret hacmiyle I.Dünya Savaşı’na kadar Osmanlı dış ticaretindeki en büyük yeri İngiltere’nin işgal ettiğini betimlemektedir.  

Yazarın Batılılaşmayla da ilgili tespitleri oldukça dikkat çekici.. Genelde Cumhuriyet’in ilk yıllarına atfedilen yanlış Batılılaşma eğilimi eserde Tanzimat’tan beri padişah ve üst düzey bürokratlarca bağdaş kurup bakır sinilerde yemek yerine gösterişli ithal yemek odası takımlarını kullanmak yada sade Topkapı Sarayı’ndan çıkarak Avrupa’dan alınan borç paralarla yapılmış gösterişli Dolmabahçe Sarayı’nda oturmak şeklinde sunulmaktadır. “Saray ve çevresi öyle bir ‘tatlı hayat’ ve ‘alafranga’ debdebe yarışına girdi ki Padişah’ın kızlarından birinin düğününde 2 milyon sterline yakın para harcanabildi” diyen Tezel’in verdiği rakam, maliyeti 3 milyon sterlini aşan Dolmabahçe Sarayı’nın yapımına yakın bir meblağdır.

19.yy sonlarında nâzırlara / bakanlara verilen yılda 5 bin altın lira ile 8 bin arasında yıllık maaşı Ocak 1994 kuruna çeviren S.Tezel, bunun 435 bin dolar ile 695 bin dolar arası bir rakam olduğunu ifade etmektedir. En çok tüketim kalıpları ile Batılılaşmış olan Saray ve Bâb-ı Âli çevrelerinin Batılı kapitalistler ve onların Türkiye’deki uzantısı olan gayrimüslim tüccarlarla binbir çıkar ilişkisi içine girdiğine de değinen Yazar, düşük verimlilikli bir tarım ekonomisinin sırtındaki bu sorumsuz israf kesiminin İmparatorluktaki iktisadî kaynakların Batılı çıkarlara peşkeş çekilmesini kolaylaştıran bir ortam sağladığını da düşünmektedir.

Yine Yazar’a göre özel el tezgâh endüstrileri çöken, devletçe açılan 160 sanayi işyeri kapanan, kara ve deniz taşımacılığında kendi uyrukları iç gümrük ödemek zorunda bırakılan Osmanlı; bir yandan müsadereyi kaldıran Ceza Kanunu (1840) ve özel mülkiyeti kolaylaştıran Arazi Kanunu çıkarmak (1858), Ziraat Bankası kurarak tarımsal üreticilere ucuz kredi sağlamaya çalışmak (1863), ithal gümrük vergisini yükseltmek (1875), Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarmak (1913) gibi yollarla direnmeye çalışmıştır.    

Diğer yandan da Tanzimat sonrasında imparatorlukta tarım mülkleri edinme yarışına girenlerin başında Hanedan, gayrimüslimler, yabancı bankerler ve İngiliz girişimciler gelmektedir. I.Meşrutiyet sonrası özel hukuk çerçevesindeki en büyük toprak sahibinin II.Abdülhamit olduğunu dile getiren Tezel, Suriye ve Mezopotomya’daki ekili arazinin üçte birinin Sultan’a ait olduğunu tespitlemektedir. Artı; İngilizlerin 1857 ile 1892 yılları arasında İzmir yöresinde 2.600.000 dönüm tarım arazisi satın aldıklarını ilavelendirmektedir.   

YORUMLAR

Bu Yazıya Yorum Yapılmadı. İlk Yorumu Siz Yapmak İster misiniz? 
Lütfen Resimdeki kodu yazınız
 

Kocaeli Haber Dünyası, Kocaeli Gazetesi, Kocaeli Haberleri,kocaeli gazeteleri Tavsiye Formu

Bu Yazıyı Arkadaşınıza Önerin
İsminiz
Email Adresiniz
Arkadaşınızın İsmi
Arkadaşınızın E-Mail Adresi
Varsa Mesajınız
Güvenlik KoduLütfen Resimdeki kodu yazınız

Yazarın Diğer Yazıları

Orta çağ simyacılar çağıdır20 Mart 2019 Saat: 08:58
Yeni Zelanda’daki katliam hakkında sosyal medyada böyle bir girizgâh yapmıştık: Öncelikle 50 cana rahmet diliyoruz, terörü ve terörün oyunlaştırılmasını kınıyoruz.
CUMHURİYET DÖNEMİNİN İKTİSADÎ ARAYIŞLAR TARİHİ–III7 Mart 2019 Saat: 01:17
Yazar, Osmanlı çağlarında Avrupa’nın en büyük şehri olan İstanbul’un iaşesi için Anadolu’nun tamamının hizmet üretmekle yükümlü görüldüğünü de dile getirmektedir.
Müdahaleler cenneti olduğunu dile getirmektedir27 Şubat 2019 Saat: 09:10
Bizans ile Osmanlı arasındaki dönemde Anadolu’yu farklı kılan en özelliklerden birinin siyasî yapının birden çok ‘bey’ sülalesine dayandığını ve Selçukoğullarının da bunlar içinde “eşitler arası birinci” olduğunu eklemekte
CUMHURİYET DÖNEMİNİN İKTİSADİ TARİHİ20 Şubat 2019 Saat: 09:35
Tükenen Selçuklu’nun bir kenar ucundan boy vererek filizlenen yeni devlet (Osmanlı), hem yeni bir iddiadır hem de eskinin mirasçıları ile 2 yüzyıllık kendini kabul ettirme kavgasıdır.
KİŞİ BAŞINA KÂBUS12 Şubat 2019 Saat: 22:16
Zira “Şiir özgürlük çığlığıdır. Dayatılan kaygılardan ve dikte ettirilmiş bir hayattan çıkış yoludur. Mevzuat Ötesi Düşler kitabımızdaki ‘Ve Şiir’ bahsinde Ocak 1994 itibariyle böyle demişiz.
Tüm Yazıları
DepolamaTaşıma iletme sistemiMerdiven Tırmanma CihazıEngelli merdiven tırmanıcıUluslararası evden eve nakliyatAdaklık
Yukarı ↑